مهارت خودآگاهی

خودآگاهی مهارتی است که کمک می‌کند تا در مورد خویشتن، نیازها، خصوصیات، اهداف، نقاط ضعف و نقاط قوت،

احساسات و هویت خود شناخت کامل‌تری به دست آوریم. همه انسانها، همه استعدادها و توانایی ها را ندارند.

عدم شناخت این توانایی ها و ناتوانایی ها، گاهی اوقات موجب می‌شود که آدمی یا خود را بی دلیل از تجربه مفیدی محروم کند

و یا خویشتن را در معرض تجربیاتی قرار دهد که برای او بسیار زیان آور باشد.رشد خودآگاهي به فرد كمك مي‌كند

تا دريابد تحت چه نوع هیجانی قرار دارد و اين معمولاً پيش شرط ضروري روابط اجتماعي و روابط بين فردي موثر و همدلانه‌ است .

خودآگاهی یعنی توانایی شناخت خود، نقاط ضعف و قوت خود، شناخت تمایلات، آرزوها، ترس ها و انزجارها. افرادی که دارای خودآگاهی هستند،

هیجان های خود را بهتر می شناسند و بیشتر می توانند آن ها را کنترل کنند.

آن ها می توانند نقاط ضعف و قوت خود را بهتر شناسایی کنند

و با تکیه بر نقاط قوت، نقاط ضعف را از بین ببرند.

 

مهارت خودآگاهی

یعنی یک کودک بداند در این لحظه چه فکری در ذهنش وجود دارد، چه هیجانی را تجربه می کند

و چرا یک رفتار خاص را انجام می دهد. این مهارت سبب می شود تا کودکان قادر باشند

به دقت عملکرد و رفتار خود را برای اینکه پاسخ مناسب به موقعیت های گوناگون اجتماعی بدهند، ارزیابی و قضاوت کنند.

این مهارت فرد را قوی می سازد و کودکان را از گزند بسیاری از خطرات دور می سازد. در گروه نوجوان نیز ،

نوجوانانی که شناخت و خودآگاهی خوبی از خود و ویژگی هایشان کسب کرده باشند

و از عزت نفس و خودپنداره مثبتی برخوردار باشند

و همچنین در مراحل قبلی زندگی موفق بوده اند، هویت درست را کسب می کنند اما نوجوانانی که در این ویژگی ها ضعیف هستند

و در یافتن آرمان ها مشکل دارند و تلاش لازم را به خرج نمی دهند دچار سردرگمی نقش و در نتیجه بحران هویت می شوند.

در واقع یک دوره موقتی پریشانی در هنگام امتحان کردن

گزینه های شخصیتی، اخلاقی، تحصیلی، شغلی، روابط میان فردی، آرمان ها و ….. .

هدف از آموزش مهارت خودآگاهی:

با تكيه بر نقاط قوت خود، براي بهبود نقاط ضعف خود تلاش کند. آگاهي از نقاط ضعف باعث مي‌شود

كه تسلط بيشتري بر خود داشته باشد.

احساسات خود را بشناسد. فردي كه از احساسات خود، آگاه مي‌شود، مي‌تواند آنها را كنترل كند.

از نيازهاي خود اطلاع پيدا كند و به جای سرکوب آنها، ياد بگيرد كه از مسيرهاي سالم نيازهاي خود را برآورده سازد.

در زندگي خود اهداف واقعي را دنبال نمايد و از دنبال كردن اهداف غيرواقعي، تخيلي و كمال‌گرايانه پرهيز كند،

زیرا اهداف غير‌واقع بينانه باعث خشم و ناکامی مي‌شوند.

خودآگاهي باعث احساس ارزشمندي مي‌شود و به فرد كمك مي‌كند تا تفاوت ها و نقاط اشتراک خود را با دیگران بشناسد.

 

مراحل دستیابی:

شناخت احساسات:

کودک و نوجوان باید از جنس احساساتش در مواجه با مسایل گوناگون آگاه شود.

آگاهی از این مسئله که شخصیت هر فرد بیشتر متمایل به چه نوع احساسی است بسیار مهم و کارساز می باشد.

شناخت افکار:

با شناخت افکار خود ضمن مواجه شدن با موقعیت های مختلف می توان به ناکارآمدی برخی از آن ها پی برد

و در نتیجه اصلاحشان کرد تا از عواقب ناخوشایند احتمالی جلوگیری شود.

شناخت انتظارات و خواسته ها:

در مواجهه با موقعيت ها، عوامل درونی و بيرونی متعددی نقش دارند.

اما عامل درونی نقش پررنگ تری را در این میان دارد. اینکه کودک و نوجوان یک موقعیت را چگونه درک کند

نشانگر انتظارات و خواسته های اوست.

 

شناخت میزان اعتماد به نفس:

به باور روانشناسان کودکان و نوجوانانی که از داشتن اعتماد به نفس پایین رنج می برند،

انتظارات غیرواقع بینانه ای را از خود و از دیگران دارند. به همین دلیل میزان احساس رضایتشان از زندگی بسیار پایین است.

فردی که اعتماد به نفس بالایی دارد موقعیت ها را بر اساس انتظارات دیگران نمی بیند،

بلکه بیشتر ازهر چیز و هر کس به ارزش ها و خواسته های خود اهمیت می دهد.

مهارت خودآگاهی

تمرینات:

شناخت تفاوت ها

بچه ها را متوجه تفاوت هایی کنید که در شخصیت و نوع مقابله آنها با یک موقعیت خاص وجود دارد.

هرچه بیشتر در مورد این مهارت با کودکان کار کنید، به تدریج پاسخ های آنها پخته تر و انتزاعی تر می شود.

طوری که ممکن است پس از یادگیری کامل مهارت خودآگاهی، کودک بتواند

با جزییات بیشتری در مورد تفاوت ها و شباهت ها صحبت کند.

مثلاً بگوید «من شادتر و پرحرف ترم و دوستای بیشتری دارم ولی خواهرم آروم تره و کمتر حرف میزنه

و کمی خجالتیه». بچه ها باید یاد بگیرند

بدون قضاوت ارزشی، درباره ویژگی های یکدیگر اظهار نظر کنند. مربی و والدین نباید پیام هایی بدهند

که تلویحاً نشانگر برتری یک صفت یا ویژگی از صفت دیگر باشد. هدف این است که جو مشارکت بر رقابت غلبه داشته باشد

و بچه ها یاد بگیرند خود و دیگران را همانطور که هستند، بپذیرند. سپس از آنها بپرسید:

کدوم یکی از شما هیچ فرقی با هم نداشتید؟

قضاوت و تخمین

از آنها سؤال‌هایی نظیر اینکه «در امتحان چگونه عمل خواهند کرد؟»، «چقدر ممکن است تکلیف آنها در منزل طول بکشد؟»

و آن را ثبت کنید. سپس از آنها بخواهید به عقب برگردند و صحت پیش‌بینی‌های خود را ارزیابی کنند. می توانید

برای او کتاب های داستان یا شعری تهیه کنید که شخصیت اصلی آن کار نادرستی را انجام می دهد

و بعداً به اشتباه خود پی می برد.

سپس بعد از خواندن بخشی از کتاب (قبل از نتیجه گیری)از او بخواهید برای شما توضیح دهد

که چه اتفاقی افتاد و چه کاری می تواند

مشکل را حل کند.

مهارت خودآگاهی

توضیح ارزش ها

از کودک و نوجوان بپرسید:

  • چه چیزهایی برای او ارزش است یا به چه چیزهایی اعتقاد دارد؟
  • آرزو دارند شبیه چه کسی باشند و چرا؟

انگیزش برای شناخت

از آنان بخواهید ، خودشان را در یک الی دو جمله در هریک از ویژگی های زیر توصیف کنند.

روانی، اجتماعی، خانوادگی، هویتی، اقتصادی، فیزیکی/جسمانی

نتیجه گیری:

با پرسش سوالات زیر مهارت خودآگاهی کودک و نوجوان را بررسی کنید.

-دوستانتان چه توصیفی از شما دارند؟ آیا با توصیفات آنها راجع به خودتان موافقید؟

-چه توانمندی ها و نقاط قوتی در خودتان سراغ دارید؟

-نقاط ضعف و کمبودهای شما کدامند؟ چه چیزهایی را در خودتان دوست ندارید؟

-در چه موقعیت هایی بیشتر احساس آرامش می کنید؟ این احساس آرامش بیشتر به خاطر وجود کدام عناصر بیرونی یا درونی است؟

-در دوران کودکی از انجام چه کارهایی بیشتر لذت می بردید؟ الان چطور؟

 

-چه چیزی به شما انگیزه می دهد؟ چرا؟

-اهداف و رویاهایتان برای آینده کدامند؟چه برنامه ای برای رسیدن به این اهداف دارید؟

-در زندگی از چه چیزی بیشتر هراس دارید؟ چرا؟

-نگرانی های شما در زندگی کدامند؟ پاسخ شما در مقابل این فشارها و نگرانی ها چیست؟

-از مشاهده چه خصوصیاتی در دیگران بیشتر لذت می برید؟ چرا؟

-زمانی که با نظر فردی مخالف باشید، چه کار می کنید؟

افرادی که پاسخ های فوری و واقع بینانه ای به سؤالات فوق داشته باشند، از خوداگاهی خوبی برخوردار هستند.

اما واقعیتان است که اکثر افراد در پاسخ به اغلب این پرسش ها به این نکته برخورد می کنند

که “تا به حال راجع به این موضوع فکر نکرده ام” و یا “نمی دانم”. اینان کسانی هستند که شناخت کافی نسبت به خود ندارند

و نیازمند کسب مهارت خودآگاهی می باشند.

با آموزش کارآفرینی کودک و نوجوانان، متخصصین آینده را تربیت کنید

پاسخ دهید